Natüralizm
Gözlem ve deneye dayanan edebiyat akımıdır. Hippolyte Taine’ in “ Aynı sebepler aynı şartlar altında aynı sonucu verirler “ şeklinde özetleyebileceğimiz determinist görüşü temel alır. Buna uyularak fizik, kimya biyoloji gibi tabiat ilimlerinde kullanılan deney metodu insan hayatında da uygulanabilecek ve bu metodla hikaye, roman, oyun yazılabilecektir.
Çoğu kişi realizmle, natüralizmi bir saymıştır. Fakat natüralizm determinizm anlayışını daha aştığı ve metodunu da romana uyarladığı için realizmden ayrılır.
1880 yıllarında ilmi akımların etkisinde kalan Emile Zola roman sanatına tabiat ilimlerinin metodunu tatbik etmek istemiştir. İnsanın kaderini mizacının belirlediği, mizacına soyu ve içinde bulunduğu çevre şartlarının hakim olduğu görüşündedir. Natüralizmin başlıca özelliklerini şöyle sıralayabiliriz.
1. İnsanın duygu, düşünce ve hareketleri sorunun ve çevresinin etkisiyle oluşur. Natüralist eserde kişinin, soyu içinde yaşadığı toplum tanıtıldıktan sonra, kişiler ve olaylar yazarın isteği dışında belli bir sonuca ulaşır. Yazar, romanda kişi veya kişileri deney için bazı çevrelere sokarak gözlemler . Böylece deney ve gözlemiyle varılan sonucu izleme imkanı bulur.
2. Natüralist yazar, arka plana çekilerek roman kahramanlarına müdahale etmez. Romancı iyilik veya kötülük karşısında duygusuzdur. Gördüklerini kaydetmekle yetinir.
3. Natüralist yazarlar olayları ve kişileri bir ilim adamı gözüyle incelerler. Hayatın iyi yönlerini anlattıkları gibi, çirkin yönlerini de ayrıntısıyla anlatırlar. Toplum ve insanı tanımak için kahramanları çirkin, sefil bir hayatın içine iterler. Böyle yaparak hayatın acı ve çirkin yönlerinin insanlara ders verdiklerine inanırlar.
4. Natüralizmde çevre ve insan tasvirlerine geniş yer verilir. İnsanı çevresinden ayrı düşünmek mümkün olmadığı için çevrenin tasviri önemlidir. Kişinin bulunduğu toplumun diliyle konuşturulduğu görülür.
Natüralizmin temsilcileri arasında Emile Zola’ dan başka Goncourt Kardeşler’ i, Alphouse Daudet’ i, Guy de Maupasant’ ı sayabiliriz.
Türk edebiyatında ise Nabizade Nazım, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Bekir Fahri, Selahattin Enis natüralizmi benimseyen yazarlardır.
Natüralizm, romanın dışında hikaye ve tiyatro türlerinde de gelişmiştir. Natüralist tiyatroda dekor ve kostümler, romanda tasvirin oynadığı rolü üstlenir.